Fikir Üretme, Etki ve Tepki

3-12-2008

Hiç dikkatinizi çekti mi bilmiyorum ama bir bakıyorsunuz altı tane aynı dönem şairi çok yakın arkadaşlar, çünkü hepsi aynı mahallede büyümüşler ya da bir dizi oyuncunun hepsi çocukluk arkadaşı ve hepsi de çok ünlü ve benzer projelerde çalışıyorlar. Mesela Türkiye de bir dönem çok popüler olan muhasabe yazılım firmalarının en büyük ikisinin sahibi üniversitede aynı sınıfta olmaları ya da bugünün internet ve bilgisayar dünmyasının bu hale gelmesinde MIT' nin büyük rolü ve o günün MIT' sindeki simaların bugün bu sektörde çok büyük imzalarının bulunması gibi. Örnekleri çoğaltabiliriz popüler IDS' lerin geliştiricilerinin oda arkadaşı olması gibi. [1]

Benim eski ve uçuk teorilerimden biri insanların etrafındaki kişilerin beyin dalgalarından etkilenip istem dışı olarak bilgi çalmaları ve aynı noktaya ulaşmalarıdır. A Scanner Darkly' de bir yatak muhabbetinde de bu felsefenin kırıntıları görülebilir. Yani bir nevi beyninizin diğer insanların beyin dalgalarını çalıp bilinçaltında kullanması. Tabii ki yıllardan sonra bu teorimi daha oturaklı bir hale getirdim ve şuna çevirdim:

İnsanlar çok gelişmiş makineler, lakin girdi olmadan çıktı üretemezler. Mesela henüz ergenliğe erişmemiş bir çocuğa cinsel ilişkiyi anlatamazsınız [5], o çocuk henüz o bilgiyi idrak edecek bir girdiye, içgüdüye sahip değildir. Rasgelelik konusuna hakim olanlar buradaki noktayı daha çabuk kavrayabilirler. Rasgele bir sayı üretmek için genelde bir "seed" kullanırsınız, yani rasgeleliğin temelini oluşturacak girdi. Bilgisayarlar tamamen tahmin edilebilir olduklarından bilgisayarın kendisi aslında hiç bir zaman rasgele bir şey üretemez, bu yüzden gerçek rasgelelik (TRNG) çok daha komplike bir sistem gerektirir mesela "evren" gibi, "dünya" gibi, bu tip planını yapamadığımız, bir sonraki adımını tahmin edemediğimiz sistemler bizim için rasgele olan girdiler sağlayabilirler. Bu yüzden bazı sistemler rasgelelik sağlayabilmek için dış dünya datalarını kullanırlar, sıcaklık, nem, ses, hareket, ışık vs.

Şimdi demek ki insan girdi olmadan çıktı üretemiyor, hayalgücünün belli limitleri ve şekillendiricileri var, demek ki gerçekte rasgelelik yok ama bir dizi etken ve sonuçlar var. Teoride buna dayanıyor. Eğer insanlar aynı kaynaklardan besleniyorsa ürettikleri şeyler ve ulaştıkları noktalar da benzer olacaktır. Yani aynı web sitelerinden, aynı bloglardan, aynı televizyon dizilerinden, aynı filmlerden, aynı müziklerden ve bazen aynı coğrafyadan, hatta aynı öğretemenlerden, aynı kitaplardan beslenen topluluğa dahil olan kişiler aynı ve benzer üretimler yapacaktır. Eğer yarın bir gün bir sosyal platform çıkar ve bu kaynakları tek bir yerde toplar ardından da aynı kaynaklardan beslenen kişileri eşleştirirse bu kişilerin benzer çıktılar ürettiğini gösterecektir.

Özellikle yakın dönem trendlerini tahmin etme ve bir sonraki adımı görme de bunun sonuçlarından biridir. Ancak buradaki kişi çok sevinmemeli çünkü sektörün bir sonraki adımını tahmin edebilmiş olsa da onunla aynı havuzdan beslenen diğer kişilerde bu bir sonraki adımı tahmin edebilecektir. İşte o noktada "Fikir x Harekete Geçirme x Hız" formülü sonucun değerini belirleyecektir. Fikir' i bu formülden çıkartırsanız gerçekten önemli olanın eyleme geçirme kalitesi ve bunu ne kadar hızlı yapabildiğiniz olduğunu göreceksiniz [2].

Aynı nedenlerden dolayı tarihe icatlar ile ya da yeni yaklaşımlar ile geçmiş bir çok kişi toplum tarafından "kopuk", "manyak", "deli", "sorunlu" olarak nitelendirilmiştir, ya da okuldan atılmıştır. Ressam, müzisyen ve benzeri sanatçılar olduğu kadarıyla teknik kişiler de bir istisna değildir. Ek olarak bazı bilim adamlarının büyük bir buluşa ulaşmalarını sağlayan neden onların "genel olarak kabul gören" bir şeyi kabul etmemiş olmalalarıdır. Bu da aynı "Balığa suyu anlatmak gibidir", Ne zaman balık kendini sudan bağımsız sayabilir o dakikada suyun ne olduğunu anlayabilir, aksi takdirde su onun için dogma bir bilgidir, bunu tekrar tanımlamak ve anlatmak mümkün olmayabilir.

Ana konuya dönersek iki tip girdi olduğunu görebiliriz:

Genel Girdi
Bu klasik genel kültür girdisidir, bunun sayesinde kahvede iyi bir konuşmacı olabilir ve hatta bir sonraki haftaki memleket gündemini bile çözebilirsiniz. Ek olarak bu tip girdi toplumların kanalize edilmesindeki en mükemmel yoldur, çünkü bilinçli ya da bilinçsiz (hem yayıncı hem izleyici tarafında) belli etkiler oluşur ve sonuçlar benzer çıktılara yol açar. On sene önce yayınlanan bir televizyon serisi on sene sonraki ülkenin belli yaşındaki insanları üzerinde etki yapıp, belli akımlara yol açabilir. [6]

Alternatif Girdi
Eğer "Genel Girdi" yi popüler kültür ve standart yaşam tarzı noktasına indirgersek "Alternatif Girdi" yi de normal şartlarda bulunduğun coğrafya, etnik kültürde pek bilinmeyen ve beklenmeyen bilgi ile beslenme olarak tanımlayabiliriz. Mesela İstanbul - Bostancı' daki bir adamın Afrika Etnik müziği dinlemesi tam anlamıyla o kişi için alternatif bir girdidir. Dolayısıyla bu kişinin her adımdaki çıktısını etkileyecektir. [7]


Aynı dalgadan girdiye maruz kalan insanlar istem dışı aynı şeyleri üretecektir. Mesela ben XSS Shell' i yayınladığım hafta Attack API ve BeeF te yayınlandı. 2005' te bu konunun ilk örneği geliştirilmesine rağmen tam iki sene sonra, üç farklı kişi aynı konsepti daha farklı bir şekilde birbirlerinden haberdar olmadan tekrar yaptı[3]. İlk bakışta bu her ne kadar tuhaf görünse de bu kişilerin hepsinin benzer arka plana sahip oldukları (yazılım geliştiriciliği, güvenlik ve web uygulaması güvenliği odağı),  aynı blogları takip ettiği, son zamanlardaki aynı makaleleri okudukları düşünülünce, sonuç biraz kaçınılmaz oluyor. [8] Sonuçların ikisi çok yakınken diğeri biraz farklıydı. Bunun da ana nedenini, o kişinin alternatif girdilerine bağlıyorum. Onun ürettiği yazılım tamamen JavaScript ağırlıklı idi ve kendiside diğer iki kişiye göre JavaScript ile çok daha yoğun şekilde uğraşıyordu.

Son zamanlarda okuduğum Paul Graham' ın Cities and Ambition yazısı[4] tüm bu anlattıklarıma başka bir açıdan yaklaşıyor. O da yaşadığı şehrin insana verdiği mesajdan ve insanın o mesajdan etkilenip hayat tarzını ona göre şekillendirmesinden bahsediyor ki bu da burada bahsettiğim girdi ve çıktı fikrini destekliyor.

Tüm bunlar sizin günlük hayatınızda bir anlam ifade ediyor mu? Anlam ifade ettiği tek şey nasıl bir "girdi" [9] istediğinizi tanımlamak olabilir. Bunun sonucunda da çalıştığınız iş yerini, okuduğunuz siteleri, kitapları, kaynakları, ilgilendiğiniz hobileri, gördüğünüz yerleri, yaşadığınız şehri, yaşadığınız odayı, yaşağıdınız ülkeyi değiştirmek, çeşitlendirmek olabilir.





[1] Bunların hepsini kişi ve örnekleri isimler ile detaylı vermek isterdim ama maalesef hiç biri detayları ile aklımda kalmadı, eğer benzer kesin ve güzel örnekler biliyorsunuz yorum olarak belirtebilirsiniz.
[2] Bundan sonra tabii ki bu işi pazarlama gibi noktlar var, onlara değinmiyorum
[3] Burada kimsenin birbirinden duyarak yapması mümkün değildi çünkü projenin geliştirilme aşaması bir haftadan kısa olamaz, dolayısıyla bu üç kişinin de bunu tamamen birbirlerinden bağımsız yaptıklarını söyleyebiliriz. Daha da uç bir örnek vermek gerekirse, 5-6 sene kadar önce bir web projesini henüz açmadan, aynı fikri, neredeyse aynı arabirim ile ve hatta aynı renkler ve aynı arkaplan ile (benim soldan sağa iken onunki sağdan solaydı) başka birisi benim yayın tarihimden bir hafta kadar önce açtı. Eminim sizin de bizzat tanık olduğunuz benzer örnekler vardır.
[4] Bu Paul Graham' ın diğer yazıları gibi harika bir yazı, İstanbul tam olarak ne mesaj gönderiyor, henüz ben çözemedim. Ama sanırım gönderdiği mesajlardan biri "Hayatta Kal!" .
[5] İmam-ı Gazali' nin enfes metaforlarından biri, maalesef orijinal kullanım konusu aklımda değil
[6] Sanıyorum ki açmıştır da, ama o gözlemi yapmak beni aşan konulardan biri, belki yirmi sene sonra gene bu konuda blog yazarsam, tekrar bu gözlemi yapabilirim!'
[7] Bu noktada Kelebek Etkisini unutmamak lazım, ama aynı şekilde bir zarı 1000 defa atarsanız tüm zarların ortalaması 3 olacağı gibi genel çıktılar belli ortak paydalarda buluşacaktır
[8] Burada muhtemelen çok daha fazla kişi aynı arka plana ve girdiye sahipti ancak, bir çok farklı etkenden dolayı tahmin ediyorum ki bir çok kişi bu projeyi hiç bir zaman hayata geçirmedi.

[9] Bu "girdi" kelimesi çok fena yanlış anlaşılmalara neden oluyor!

Recent Blog Posts

See all of the blog posts